KampüsCepteİşletim sistemi, donanım ile kullanıcı arasında köprü görevi gören, bilgisayarın kaynaklarını yöneten ve uygulamaların çalışmasını sağlayan yazılımdır. Temel özellikleri kullanıcı dostu arayüz, çoklu görev, güvenlik ve kullanıcı yetkilendirme, hızlı çalışma ve donanım uyumluluğudur.
Sınıflandırma
- Kullanıcı sayısına göre: Tek kullanıcılı (MS-DOS) ve çok kullanıcılı (UNIX, Linux).
- Görev yapısına göre: Tek görevli (MS-DOS) ve çok görevli (Windows, Linux, macOS).
- Kullanım alanına göre: Masaüstü, mobil ve sunucu işletim sistemleri.
Aynı anda birçok kullanıcının bağlanıp her birinin birkaç program çalıştırdığı bir sunucu, çok kullanıcılı ve çok görevli bir sistem kullanır.
Masaüstü işletim sistemleri
- Windows: Microsoft'un geliştirdiği, dünyada en yaygın masaüstü sistemi. Ticari ve kapalı kaynaktır; geniş yazılım ve donanım desteği vardır.
- macOS: Apple'ın yalnızca Mac bilgisayarlar için geliştirdiği, Unix tabanlı, kararlı ve kapalı kaynak sistem. Grafik tasarım ve yaratıcı işlerde tercih edilir.
Sunucu ve Linux tabanlı sistemler
- Linux: Açık kaynak kodlu bir çekirdek ailesidir. Sunucularda liderdir; Ubuntu ve Fedora gibi birçok dağıtımı vardır.
- Pardus: TÜBİTAK ULAKBİM'in geliştirdiği, Debian tabanlı, yerli, açık kaynaklı ve ücretsiz sistemdir. Kamu kurumları için uygundur.
- Unix: 1970'lerden gelen, çok kullanıcılı ve çok görevli, kararlı bir sistemdir. macOS'un temelini oluşturur; Linux da Unix'in tasarım fikirlerini izler.
İşletim sisteminin donanımla doğrudan konuşan kısmına çekirdek (kernel) denir. Linux aslında bir çekirdektir; Ubuntu, Fedora ve Pardus bu çekirdeğin üzerine arayüz ve uygulamalar eklenerek oluşturulan dağıtımlardır. Android de aynı çekirdeği kullanır.
Mobil işletim sistemleri
- Android: Google'ın geliştirdiği, Linux tabanlı ve açık kaynaklı sistemdir. En yüksek pazar payına sahiptir ve çok çeşitli cihazda kullanılır.
- iOS: Yalnızca Apple cihazlarında çalışan, güvenli ve kararlı sistemdir.
- HarmonyOS: Huawei'nin telefon, saat, tablet ve televizyonlarında ortak kullandığı sistemdir.
- HyperOS: Xiaomi'nin Android tabanlı, çok cihazlı ekosistem sistemidir.
Kullanıcı arayüzleri
- Komut satırı arayüzü (CLI): Ekranda yalnızca yazı vardır; komutlar klavyeyle yazılır (dir, cd gibi). MS-DOS ve sunuculardaki Linux böyle kullanılır.
- Grafik kullanıcı arayüzü (GUI): Pencere, simge, menü ve fare imlecinden oluşur; komut ezberlemek gerekmez. Windows, macOS, Ubuntu ve Pardus bu türdedir.
- Dokunmatik arayüz: Grafik arayüzün parmakla kullanılan biçimidir; fare imleci yoktur. Android ve iOS bu türdedir.