KampüsCepteBu ünite dersin temel kavramlarını tanımlar; sınavda bu kavramların birbirinden ayrılması sıkça sorulur.
İnkılap
İnkılap, bir devletin sahip olduğu siyasi, sosyal ve askerî alanlardaki kurumlarını devlet eliyle, makul ve ölçülü metotlarla köklü biçimde değiştirerek yenileştirmesidir. Arapça kökenli olup "çevirmek, döndürmek" anlamındaki kalb kökünden gelir. Bir ihtiyaçtan doğar, gelişmeye ve ilerlemeye dönüktür.
Bir yeniliğin inkılap sayılması için üç şart vardır:
- Köklü değişiklik: Yüzeysel düzeltme inkılap değildir.
- Toplumca benimsenme: Zamanla geniş kesimler tarafından kabul edilmelidir.
- Çağdaş olma: Geriye dönük değişiklik, ne kadar büyük olursa olsun inkılap değildir.
Devrim ve ihtilal
Devrim, günümüzde inkılabın karşılığı olarak da kullanılır; dar anlamda kontrol dışı, zora dayalı bir değişimi anlatır ve bu yönüyle ihtilale yakındır. İhtilal, bir devletin siyasi yapısını ve kanunlarını dikkate almaksızın zor kullanarak değiştirmeye yönelik geniş çaplı harekettir. İhtilalin ilk aşaması isyandır; başarılı olursa ihtilale (devrime) dönüşür, başarısız olursa kalkışma olarak kalır.
Islahat (reform)
Batı dillerindeki reform kelimesinin karşılığıdır: kurumları çağın ihtiyaçlarına uygun olarak yeniden düzenlemek. İnkılaptaki gibi kökten bir değişiklik içermez, mevcut sistemin içinde kalarak onu düzeltir. Osmanlı ıslahatları Türk inkılabına zemin hazırlamıştır.
Batılılaşma ve modernleşme
Batılılaşma, Doğu medeniyetlerinin Batı'yı yakalamak için yaptığı yenilik hareketlerinin tümüdür; Osmanlı'da duraklama ve gerileme dönemlerinden itibaren başlamıştır. Kimlik kaybı değildir: kendi kimliğini koruyarak Batı'nın bilim ve tekniğinden yararlanmaktır. Modernleşme (çağdaşlaşma), çağın en gelişmiş toplumlarıyla aynı düzeyde yaşamayı hedefler; muasırlaşma da denir.
Karşılaştırma
| Kavram | Nasıl yapılır? | Değişimin niteliği | |---|---|---| | İnkılap | Devlet eliyle, makul ve ölçülü | Köklü, ileriye dönük, çağdaş | | Islahat | Sistem içinde düzeltme | Köklü değil, kurumları yeniden düzenler | | İhtilal | Zorla, kanunlar dikkate alınmadan | Mevcut düzeni yıkmaya yönelik | | Devrim | Çoğu zaman zora dayalı | Köklü | | Batılılaşma / modernleşme | Batı'yı model alarak, kimliği koruyarak | Çağdaş medeniyet seviyesini yakalamak |