KampüsCepteBilişim sistemleri veriyi işleyerek karar vericiye yardımcı olur. Bu ünite, ham veriden doğru karara nasıl gidildiğini, işletmelerde hangi tür kararların verildiğini ve her yönetim düzeyinde hangi bilişim sisteminin kullanıldığını anlatır.
Bilgi hiyerarşisi (DIKW piramidi)
Ham veriden karara giden yol dört basamaklı bir piramitle gösterilir. Tabanda en çok bulunan ama en az anlam taşıyan veri, tepede ise en az bulunan ama en değerli olan bilgelik yer alır. Her basamak, bir alttakinin işlenmesiyle oluşur.
- Veri: Henüz işlenmemiş, tek başına anlam taşımayan sayı ve semboller. Örnek: 38,5.
- Enformasyon: Bir bağlama oturtulmuş, "kim, ne, nerede, ne zaman" sorularını cevaplayan veri. Örnek: Ali'nin bu sabahki vücut sıcaklığı 38,5 °C.
- Bilgi: Enformasyonun kural ve deneyimle yorumlanması; "nasıl, ne anlama geliyor" sorusunu cevaplar. Örnek: 38 °C'nin üzeri ateştir, Ali'nin ateşi var.
- Bilgelik: Bilginin doğru zamanda kullanılıp karar verilmesi; "ne yapmalıyım, neden" sorusunu cevaplar. Örnek: Ateş iki gündür düşmüyorsa doktora gitmek gerekir.
Bir sistem ne kadar çok veri toplarsa toplasın, bu veri işlenip yorumlanmadıkça karar vermeye yardımcı olmaz.
Karar türleri
- Yapısal kararlar: Tekrarlanan, rutin ve nasıl verileceği önceden belli olan kararlar. İşletmenin alt kademelerinde yaygındır.
- Yarı yapısal kararlar: Hem yapısal hem yapısal olmayan özellikler taşır; bir kısmı hesaplanabilir, bir kısmı yöneticinin muhakemesine kalır.
- Yapısal olmayan kararlar: Yeni, önemli ve rutin dışı kararlar. Kabul edilmiş bir prosedürleri yoktur; değerlendirme ve muhakeme gerektirir.
- Operasyonel kararlar: Alt yönetimin günlük, haftalık işler için verdiği, belirlilik ortamında alınan ve sonucu kısa vadede görülen kararlar. Örnek: kasiyerlerin hangi kasada çalışacağı.
Yönetim bilişim sistemleri piramidi
Piramit; karar tiplerini, kararı veren yönetici düzeyini ve o düzeyde kullanılan sistemi birlikte gösterir. Tabanda üretim, finans, satış ve pazarlama, muhasebe ve insan kaynakları gibi fonksiyonel alanlar bulunur.
- Veri İşleme Sistemleri (TPS) ve Ofis Otomasyonu: Operasyonel yöneticiler ve yapısal kararlar. Satış, fatura ve stok gibi günlük işlemleri kaydeder.
- Yönetim Bilişim Sistemleri (MIS) ve Uzman Sistemler: Alt seviye yöneticiler ve bilgi çalışanları. İşlem verilerini düzenli raporlara dönüştürür.
- Karar Destek Sistemleri (DSS): Orta seviye yöneticilerin taktiksel, yarı yapısal kararları. "Şöyle olursa ne olur?" analizleri yapar.
- Üst Yönetim Bilgi Sistemleri (EIS): Üst yönetimin stratejik, yapısal olmayan kararları. İşletmenin genel durumunu özet göstergelerle sunar.
Örnek: Arçelik
Arçelik'te üretim hattı otomasyonu ve SAP ERP tabanlı stok takibi operasyonel düzeyde; üretim, satış ve maliyet raporları bilgi düzeyinde; mevsimsel satış trendi analizi ve tedarik zinciri optimizasyonu taktiksel düzeyde; yeni fabrika yatırımı ve pazar seçimi ise stratejik düzeyde yer alır.