KampüsCepteBu ünite bir bilgisayarın içindeki temel donanım birimlerini, bu birimlerin birbirine nasıl bağlandığını ve satın alırken bakılması gereken parametreleri anlatır.
Ana kart
Bilgisayardaki bütün birimler ana karta bağlanır. Ana kart üzerindeki paralel iletken tellerden oluşan yapıya veri yolu (BUS) denir; veri yolları taşınacak verinin boyutunu belirler.
- Chipset (yonga seti): Ana karttaki birimleri yöneten ve aralarındaki veri akışını sağlayan bir tür işlemcidir.
- Kuzey köprüsü: İşlemci, RAM ve AGP gibi temel birimler arasındaki veri alışverişini sağlar.
- Güney köprüsü: PCI, USB, IDE ve BIOS gibi diğer birimler arasındaki veri alışverişini sağlar.
Günümüzde kuzey köprüsünün görevleri büyük ölçüde işlemcinin içine taşınmıştır. AGP'nin yerini PCI Express, IDE'nin yerini SATA ve M.2 almıştır. Ana kart seçerken işlemci desteğine (Intel, AMD) ve bellek desteğine (DDR3, DDR4 gibi) bakılır.
İşlemci (CPU)
İşlemci veri alır, işler ve gönderir. Temel bileşenleri şunlardır:
- ALU: Aritmetik ve mantıksal işlemlerin yapıldığı birim.
- Komut çözücü: Gelen verilerle hangi işlemin yapılacağını çözer.
- Kaydediciler: Verileri 32 veya 64 bitlik paketler hâlinde tutar.
- Bayraklar: Yapılan işlemler hakkında bilgi tutan 1 bitlik verilerdir.
İşlemci parametreleri hız, bit genişliği, FSB hızı (işlemci ile ana kart arasındaki veri akış hızı), önbellek ve çekirdek sayısıdır. Çekirdek sayısı arttıkça birim zamanda yapılan iş de artar.
Önbellek mantığı
İşlemci aradığı veriyi önce en hızlı ve en küçük alan olan L1 önbellekte arar; bulamazsa sırasıyla L2, L3, RAM ve diske iner. Çekirdekten diske gidildikçe kapasite de gecikme de artar. İşlemci satın alırken ilanda yazan önbellek değeri genellikle L3 önbelleğidir.
BIOS ve CMOS
BIOS, bilgisayarın açılması için gerekli komutları işlemciye gönderen ve donanımı tanıyıp test eden yazılımdır. ROM bellekte tutulduğu için elektrik kesilince silinmez. Yeni ana kartlarda yerini daha gelişmiş UEFI almıştır. CMOS ise saat, fan hızı gibi BIOS ayarlarını saklayan çiptir; bilgileri korumak için küçük bir pille çalışır. Pil bitince CMOS ayarları sıfırlanır, bilgisayarın saati her açılışta başa döner.
Veri yolları ve portlar
Bant genişliği bir veri yolundan aynı anda geçebilecek veri miktarıdır; yol ne kadar genişse trafik o kadar rahat akar.
- PCI: Ses, ağ gibi kartların takıldığı paralel veri yolu.
- AGP: Video verisi için kullanılan, 32 bit bant genişliğine sahip paralel veri yolu.
- PCI Express: Birden fazla hattan iletişim kuran, günümüzün standart yuvası.
- USB (Evrensel Seri Veri Yolu): Takılan cihazı otomatik tanır. USB 2.0'ın bant genişliği 480 Mbit, USB 3.0'ınki 4,8 Gbit'tir.
- Seri port: Her seferinde 1 bit aktarır. Paralel port (LPT): Bir seferde 8 bit aktarır ve 25 pinlidir. İkisi de günümüzde yerini USB'ye bırakmıştır.
Ekran kartı, ekran ve ağ kartı
Ekran kartının kendi grafik işlemcisi ve belleği vardır; bu, bilgisayar işlemcisinin yükünü azaltır. RAMDAC dijital görüntüyü analog görüntüye çevirir. Ekranda çözünürlük, tazeleme oranı, tepki süresi ve çıkış türleri (D-SUB, DVI, HDMI) önemlidir. Ağ kartları bilgisayarlar arası iletişimi sağlar; her ağ kartına 48 bit genişliğinde bir MAC adresi verilir. Kablolu ve kablosuz çeşitleri vardır.